Kako prepoznati grip – simptomi i razlike u odnosu na prehladu i COVID-19

Zima sa sobom donosi kraće dane, hladnije vreme I boravak u zatvorenim prostorijama, gde bliski kontakti među ljudima , grejna tela I suv vazduh stvaraju idealne uslove za širenje respiratornih infekcija.

Svake jeseni i zime ponavlja se isto pitanje: da li je u pitanju grip, prehlada ili COVID-19? Iako na prvi pogled deluju slično, razlike postoje – i važno ih je prepoznati na vreme, posebno kod osoba koje spadaju u rizične grupe.

U ovom tekstu saznaćete:

• Šta je grip i koji virus ga izaziva
• Koji su prvi simptomi gripa, kako se prenosi i koliko traje inkubacija
• Kako razlikovati grip od prehlade i Covid 19 infekcije
• Koliko traje grip i kakav je tok bolesti
• Ko spada u rizične grupe i koje su najčešće komplikacije gripa
• Značaj pravovremene dijagnostike
• Zašto je laboratorijsko praćenje važno?

Šta je grip i koji virus ga izaziva?

Grip je akutna respiratorna infekcija disajnih puteva izazvana virusom influence iz porodice RNK virusa Orthomyxoviridae. Postoje četiri tipa virusa: A, B, C i D.

• Tip A – izaziva sezonske epidemije i jedini može dovesti do pandemije
• Tip B – izaziva sezonske epidemije
• Tip C – retko se otkriva i nema veći javnozdravstveni značaj
• Tip D – primarno pogađa životinje

Tipovi virusa A i B odgovorni su za sezonske epidemije kod ljudi.

Virus gripa se stalno menja. Zbog tih genetskih promena (tzv. antigenski „drift“) imunitet stečen prethodnih godina ne može nas potpuno zaštititi, pa se grip može javljati svake sezone.

Sezona gripa u Srbiji najčešće počinje u decembru, dostiže vrhunac između januara i marta, ali trajanje može varirati.

Koji su prvi simptomi gripa, kako se prenosi i koliko traje inkubacija

Grip se najčešće javlja naglo, bez prodromalnog perioda.

Simptomi se dele na:

Respiratorne simptome

• suv kašalj (kasnije može postati produktivan)
• bol u grudima
• otežano disanje

Sistemske simptome

• povišena temperatura (do 38,8°C kod odraslih, do 41°C kod dece)
• drhtavica
• izražena malaksalost
• bolovi u mišićima (mijalgije)
• bolovi u zglobovima
• jaka glavobolja (često frontalna ili retro-orbitalna)

Gastrointestinalne simptome (češće kod dece)

• mučnina
• povraćanje
• dijareja

Temperatura obično traje oko tri dana, dok kašalj i umor mogu potrajati i duže od dve nedelje.

Virus se prenosi kapljičnim putem – kijanjem, kašljanjem i govorom. Moguć je i kontaktni prenos preko kontaminiranih površina i ruku.

Nakon ulaska u organizam, inkubacija traje od jednog do četiri dana, najčešće oko dva dana, što znači da se simptomi razvijaju relativno brzo. Posebno je važno naglasiti da zaražena osoba može biti infektivna već 24 sata pre pojave prvih simptoma, i upravo u tom periodu često nesvesno širi virus. Zaraznost se zatim nastavlja narednih pet do sedam dana.

Kod dece ovaj period može trajati i do deset dana, dok kod imunokompromitovanih osoba izlučivanje virusa može potrajati i do dvadeset dana, zbog oslabljenog imunskog odgovora.

Kako razlikovati grip od prehlade i Covid 19 infekcije

U sezoni respiratornih infekcija simptomi poput temperature, kašlja i malaksalosti često izazivaju dilemu – da li je u pitanju obična prehlada, sezonski grip ili COVID-19? Iako ove infekcije zahvataju disajne puteve i mogu imati slične manifestacije, njihov tok, intenzitet simptoma i rizik od komplikacija značajno se razlikuju.

Grip najčešće počinje naglo i ima izraženije opšte simptome.

Prehlada je obično blaga i ograničena na gornje disajne puteve.

COVID-19 infekcija odlikuje se širokim spektrom kliničkih manifestacija, koje se kreću od asimptomatskih i blagih oblika bolesti do teških formi sa razvojem virusne pneumonije, respiratorne insuficijencije i sistemskih komplikacija.

U nastavku je pregled najvažnijih razlika:

Uporedni prikaz simptoma i toka bolesti

Karakteristike	Grip	Prehlada	COVID-19
Uzročnik	Virus influence tip A ili B	Najčešće rinovirusi (ali i drugi respiratorni virusi)	SARS-CoV-2 virus
Početak bolesti	Nagao, iznenadan	Postepen	Postepen ili nagao
Telesna temperatura	Visoka (38–40°C), traje 3–5 dana	Retko povišena ili blago povišena	Može biti povišena, ali nije obavezna
Opšta slabost	Izražena, osećaj „slomljenosti“	Blaga	Često izražena, može trajati nedeljama
Bolovi u mišićima i zglobovima	Intenzivni i česti	Retki i blagi	Mogu biti prisutni, umereni
Glavobolja	Česta i izražena	Retka	Moguća
Kijanje i zapušen nos	Mogući, ali nisu dominantni	Dominantni simptomi	Mogu biti prisutni
Kašalj	Suv, nadražajan, čest	Blag, produktivan	Suv, ponekad praćen otežanim disanjem
Gubitak mirisa i ukusa	Retko	Retko (uglavnom zbog zapušenog nosa)	Čest i karakterističan simptom
Trajanje akutnih simptoma	5–7 dana (umor duže)	5–7 dana	5–14 dana (varijabilno)
Rizik od komplikacija	Povećan kod starijih i hroničnih bolesnika	Nizak	Može biti visok kod rizičnih grupa
Najčešće komplikacije	Upala pluća, pogoršanje hroničnih bolesti	Retke	Virusna pneumonija, sistemske komplikacije

Koliko traje grip i kakav je tok bolesti

Sistemski simptomi poput temperature i drhtavice obično traju 3 dana, ređe 5–8 dana. Nakon toga dolazi do postepenog poboljšanja.

Kašalj i malaksalost mogu trajati duže od dve nedelje.

Potpun oporavak traje 1–2 nedelje, a kod starijih i imunokompromitovanih osoba i duže.

Kod osoba koje su opšteg dobrog zdravstvenog stanja, grip najčešće ima samoograničavajući tok. Iako može izazvati izraženu malaksalost i iscrpljenost, obično ne dovodi do dodatnih zdravstvenih komplikacija.

Međutim, kod osoba sa oslabljenim imunskim sistemom rizik od razvoja komplikacija je značajno veći. U tim slučajevima infekcija može imati teži tok i zahtevati intenzivniji medicinski nadzor.

Ko spada u rizične grupe i koje su najčešće komplikacije gripa

Grip kod određenih kategorija pacijenata može imati teži klinički tok i dovesti do ozbiljnih komplikacija. Rizik je povećan kod osoba kod kojih je imunološki odgovor oslabljen ili kod kojih postoje hronične bolesti.

U rizične grupe spadaju:

• osobe starije od 65 godina
• deca mlađa od 5 godina (posebno mlađa od 2 godine)
• trudnice i žene u postpartalnom periodu
• osobe sa hroničnim plućnim bolestima (astma, HOBP)
• pacijenti sa kardiovaskularnim oboljenjima
• osobe sa dijabetesom i drugim metaboličkim poremećajima
• pacijenti sa hroničnim bolestima bubrega i jetre
• osobe sa gojaznošću (posebno BMI ≥ 40)
• imunokompromitovane osobe (maligne bolesti, terapija kortikosteroidima ili citostaticima, transplantirani pacijenti)

Kod ovih grupa infekcija može brže napredovati i češće zahteva laboratorijsko praćenje i medicinski nadzor.

Komplikacije mogu biti posledica direktnog dejstva virusa ili sekundarne bakterijske infekcije. Njihova učestalost i težina zavise od starosti, opšteg zdravstvenog stanja i pravovremenosti terapije.

Najčešće komplikacije kod rizične grupe pacijenata:

Virusna pneumonija – nastaje kao direktna posledica virusne infekcije plućnog parenhima i može dovesti do respiratorne insuficijencije.

Sekundarna bakterijska pneumonija – javlja se nakon inicijalnog poboljšanja simptoma, kada dolazi do superinfekcije bakterijama. Klinički se manifestuje ponovnim porastom temperature, produktivnim kašljem i pogoršanjem opšteg stanja.

Bronhitis i pogoršanje hroničnih plućnih bolesti – kod pacijenata sa astmom ili HOBP-om grip može izazvati akutnu egzacerbaciju i otežano disanje.

Upala srednjeg uha (otitis media) – češća je kod dece i nastaje usled nakupljanja sekreta i zapaljenskog procesa u srednjem uhu. Može se javiti nakon prehlade ili gripa. U blažim slučajevima prolazi spontano, dok je kod težih oblika potrebna antibiotska terapija.

Kardiovaskularne komplikacije

Grip može dovesti do:

• miokarditisa (upale srčanog mišića)
• perikarditisa (upala srčane maramice)
• destabilizacije postojećih kardiovaskularnih oboljenja

Kod starijih pacijenata povećava se rizik od akutnih kardiovaskularnih događaja tokom i neposredno nakon infekcije.

Neurološke i sistemske komplikacije

U ređim slučajevima mogu se javiti:

• encefalopatija (sindrom disfunkcije mozga koji uzrokuje izmenjeno mentalno stanje, konfuziju, gubitak pamćenja i promene u ponašanju)
• febrilne konvulzije kod dece
• rabdomioliza (oštećenje skeletnih mišića praćeno oslobađanjem mišićnih vlakana u krvitok, povezano sa rizikom od nastanka akutne bubrežne slabosti)
• multiorganska disfunkcija kod teških oblika bolesti

Značaj pravovremene dijagnostike

Kod infekcije izazvane virusom influence, vreme postavljanja dijagnoze ima ključnu ulogu u daljem toku bolesti. Rana laboratorijska potvrda omogućava pravovremeno započinjanje antivirusne terapije (u prvih 48 sati od pojave simptoma), smanjenje rizika od razvoja komplikacija i adekvatno kliničko praćenje pacijenata iz rizičnih grupa.

S obzirom na to da se simptomi gripa često preklapaju sa drugim respiratornim infekcijama, uključujući COVID-19, laboratorijska dijagnostika predstavlja najpouzdaniji način diferencijalne dijagnoze.

Kod osoba starijih od 65 godina, hroničnih bolesnika, trudnica i imunokompromitovanih pacijenata, preporučuje se javljanje lekaru već pri pojavi prvih simptoma (temperatura, malaksalost, bolovi u mišićima, kašalj), kako bi se procenila potreba za laboratorijskim testiranjem i dodatnim praćenjem.

Pored testova za direktnu detekciju uzročnika (PCR i antigenski testovi), potrebno je pratiti i analize namenjene proceni zapaljenskog odgovora organizma i praćenju težine infekcije. Ovi parametri omogućavaju lekaru da sagleda intenzitet inflamacije, prepozna eventualnu bakterijsku superinfekciju i proceni rizik od razvoja komplikacija.

Kombinacijom testova za potvrdu uzročnika i laboratorijskih markera inflamacije obezbeđuje se sveobuhvatna dijagnostička procena i adekvatno praćenje toka bolesti.

Procena inflamacije i težine infekcije

CRP (C-reaktivni protein)
Pomaže u proceni intenziteta zapaljenskog procesa i razlikovanju virusne od moguće bakterijske superinfekcije.

Kompletna krvna slika (KKS) sa leukocitarnom formulom
Omogućava uvid u broj leukocita, limfocita i neutrofila, što može ukazati na virusnu ili bakterijsku etiologiju.

SE (sedimentacija eritrocita)
Dodatni marker zapaljenskog procesa.

Procena rizika od komplikacija

Kod težih oblika bolesti ili kod rizičnih pacijenata mogu biti indikovani i:

• Prokalcitonin – marker bakterijske superinfekcije
• D-dimer – procena poremećaja koagulacije kod teških infekcija
• AST, ALT, LDH – procena sistemskog zahvatanja i oštećenja tkiva
• Urea i kreatinin – procena funkcije bubrega
• Troponin – kod sumnje na kardiovaskularne komplikacije

Zašto je laboratorijsko praćenje važno?

Kod nekomplikovanog toka gripa dodatne analize često nisu potrebne. Međutim, kod produženog trajanja simptoma, pogoršanja opšteg stanja, otežanog disanja ili ponovnog porasta temperature, laboratorijski parametri pomažu u ranom otkrivanju komplikacija poput pneumonije ili sekundarne bakterijske infekcije.

Pravovremena dijagnostika omogućava:

• precizno utvrđivanje uzročnika
• racionalnu primenu terapije
• izbegavanje nepotrebne upotrebe antibiotika
• smanjenje rizika od teških komplikacija

Vakcinacija, higijena i briga o  imunitetu pomažu da zaštitite sebe i svoje bližnje, a pravovremeno testiranje u laboratoriji osigurava sigurnost i mir tokom sezone respiratornih infekcija.

Literatura :

https://www.zdravlje.org.rs/index.php/aktuelne-vesti/314-opste-mere-zastite-od-gripa

https://www.zdravlje.gov.rs/tekst/333325/nacionalni-vodici-dobre-klinicke-prakse.php

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7885750